دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 1 1 2016 03 20 An Etymological Investigation of Some Words of Abarj Dialect بررسی ریشه‌شناختی واژه‌هایی از گویش اَبَرج 1 22 4013 10.22099/jill.2017.4013 FA فرخ حاجیانی دانشیار فرهنگ و زبان های باستانی دانشگاه شیراز مجتبی دورودی دانشجوی کارشناسی ارشد‌ فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه شیراز محسن محمودی دانشجوی کارشناسی ارشد‌ فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه شیراز Journal Article 2016 10 26 In the current geographical boundaries of Iran, Abarj district is part of Marvdasht plain which is historically located between the two ancient sites of Parseh (Achaemenid civilization) and Anshan (Elamite civilization). Different villages across the plain with Doroudzan at the center, and those across the mountainous areas, such as Dashtak and Kondazi, have allotted cultural and dialectal variety to this part of Fars province. The dialect spoken in Doroudzan represents that of the plain settlers along Kor River, and the dialect common in Dashtak and Kondazi is typical of the one used by mountain settlers. In this essay, phonological, semantic, and etymological transformations of the widely used vocabulary of this region have been classified in terms of a variety of subjects: body organs, fauna, everyday essentials, a number of adverbs and common verbs. As will be seen, some of these words (noft for "nose" in Doroudzani) have ancient roots, but cannot be traced in Middle and New Persian; we can also see some words that were common in Middle Persian, but are now lost, or have a very rare use in New Persian (parvandušna for "not last night but the night before" in Kondazi). This field- and archival research leads us to the conclusion that the dialects in the mountainous areas represent the older original dialect spoken across Marvdasht plain which later, with the arrival of immigrant communities to the shores of Kor River, has been replaced by the immigrants' dialect; however, in the mountainous areas, older dialects are still being used. دهستان ابرج در جغرافیای امروزی ایران از جمله اراضی جلگه مرودشت به شمار میرود که از نظر تاریخی میان مناطق باستانی پارسه (تمدن هخامنشی) و انشان (تمدن عیلامی) قرار گرفته است. وجود روستاهای متعدد در دشت‌های هموار به مرکزیت درودزن و نیز در مناطق کوهستانی مانند روستاهای دشتک و کندازی، تنوع فرهنگی و گویشی ویژهای به این ناحیه از استان فارس داده است. در این جستار با معیار قراردادن گویش روستاهای نامبرده که یکی نماینده گویشهای مناطق هموار در حاشیه رودکر (درودزن) و دیگری نماینده گویشهای مناطق کوهستانی (دشتک و کندازی) است، دگرگونی‌های آوایی و معنایی به همراه ریشهشناسی گزیدهای از واژگان پرکاربرد این نواحی بررسی شد. همچنین، براساس موضوعات مختلفی همچون اعضای بدن، اسامی حیوانات و جانوران، اشیاء و ملزومات روزمره و تعدادی قید و فعلهای رایج، طبقهبندی گردید. همان‌گونه که بیان خواهد شد، برخی از این واژگان (مانند «بینی» noft در درودزنی) دارای اصلی کهن هستند اما به فارسی میانه و نو نرسیدهاند؛ همچنین با واژگانی (مانند «پریشب» parvandušna در کندازی) مواجه می‌شویم که در فارسی میانه رایج بودهاند اما در زبان فارسی نو، کاربرد خود را از دست داده و یا بسیار کم‌کاربرد شدهاند. این پژوهش برپایه تحقیق میدانی و جست‌وجوی اسنادی انجام گرفته است. حاصل سخن آن‌که گویش مردمان کوهستان‌نشین منطقه، نماینده گویشی به شمار میرود که روزگاری در سراسر جلگه مرودشت رایج بوده و بعدها با ورود اقوام مهاجر در مناطق هموار حاشیه رودکر گویش آنها جایگزین گویش پیشین گردیده است. با این‌حال در مناطق کوهستانی هم‌چنان گویش کهن‌تر کاربرد دارد.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 1 1 2016 03 20 Consonant-to-Consonant Assimilation in Damavandi Dialect: The Theory of Feature Geometry همگونی همخوان ‌با همخوان در گویش دماوندی: نظریه هندسه مشخصه‌های واجی 23 52 4015 10.22099/jill.2017.4015 FA عالیه کرد زعفرانلو کامبوزیا دانشیار زبانشناسی همگانی دانشگاه تربیت مدرس محمد جواد حجازی استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم لیلا رحمتی نژاد دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی دانشگاه آزاداسلامی واحد قم (نویسنده مسئول) Journal Article 2016 12 26 This research is an investigation of the consonant-to-consonant assimilation within the framework of geometry of phonological features (Clements, 1985; McCarthy,1988 and Clements & Hume, 1995) in one of the dialects in Tehran Province known as Damavandi. The theory of feature geometry is concerned with the way different distinguishing features get organized in accordance with phonological rules. The research question is whether we can elucidate the process of consonant-to-consonant assimilation within the framework of the above-mentioned theory. To find an answer, questionnaires were given to dialect users and the data in relevant books and dissertations were gathered; thence, 6oo pieces of data were collected. After proposing the theory and considering an appropriate research method, the data was analyzed. The analysis of each of the assimilations was dealt with via the following process: the frequency among the data was specified, tabular presentation of the sample frequency was provided, one sample was adopted as an example, the two hypotheses were examined to determine the deep structures, the linear form of the confirmed hypothesis was proposed, and lastly the sample non-linear presentation was displayed through phonological features. This study indicates that the consonant-to-consonant assimilation process in Damavandi dialect can be elucidated within the framework of the theory of feature geometry. مقاله حاضر در چارچوب نظریه‌ هندسه مشخصه‌های واجی به بررسی فرایند همگونی همخوان با همخوان در یکی از گویش‌های استان تهران موسوم به گویش دماوندی می‌پردازد. نظریه هندسه مشخصه‌ها نیز به این موضوع می‌پردازد که چگونه مشخصه‌های تمایزدهنده‌ مختلف توسط قواعد واجی مرتب می‌شوند. این‌که آیا می‌توان در چارچوب این نظریه، فرایند همگونی همخوان‌ها در گویش دماوندی را تبیین کرد یا خیر، مساله مطرح در این پژوهش است. برای پاسخگویی به این پرسش‌، ابتدا 600 داده‌ از طریق ارائه پرسشنامه به گویشوران و نیز با استفاده از داده‌های موجود در کتاب‌ها و پایان‌نامه‌های مرتبط جمع‌آوری گردید. سپس با معرفی نظریه و درنظرگرفتن روش تحقیق مناسب به تحلیل داده‌ها پرداخته شد. تحلیل هر یک از همگونی‌ها از طریق مشخص کردن تناوب‌های موجود در بین داده‌ها، ارائه جدولی از نمونه‌های هر تناوب، انتخاب یک نمونه به‌عنوان‌مثال، بررسی دو فرضیه برای مشخص‌شدن صورت زیرساختی آن، بیان صورت خطی فرضیه تأییدشده و در نهایت ارائه بازنمایی غیرخطی نمونه از طریق مشخصه‌های واجی صورت پذیرفت. نتایج به‌‌دست‌ آمده حاکی از آن بود که فرایند همگونی همخوان‌ها در گویش دماوندی و در چارچوب نظریه هندسه مشخصه‌های واجی، قابل تبیین است.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 1 1 2016 03 20 Assimilation Process in the Lari Language فرایند همگونی در زبان لاری 53 72 4014 10.22099/jill.2016.4014 FA لیلا دیانت دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی دانشگاه رازی کرمانشاه Journal Article 2017 01 14 Assimilation is one of the most important and popular phonological processes, and is common in almost all spoken languages in the world. The current research is an investigation of this phonological process and its various kinds in Lari language. Assimilation in Lari language has been studied in terms of three dimensions: similarity, continuity and orientation. On the basis of what was said above, assimilation in Lari consists of complete and partial assimilation, continuous and non-continuous assimilation, and regressive and progressive assimilation. Despite what Ahmadniya noted in 1385, the reciprocal assimilation is absent in Lari. In the course of the above-mentioned assimilation processes, the following cases may take place: consonant-to-consonant, consonant-to-vowel, vowel-to-consonant or a vowel-to-vowel assimilation. The process of consonant-to-consonant assimilation includes assimilation in voice, place of articulation and manner of articulation. In consonant-to-vowel assimilation, the changes happen in both place and manner of articulation. However, we cannot see examples of assimilation in voices in the case of consonant-to-vowel assimilation in Lari.The process of assimilation has been investigated in some dissertations written about Lari language, but only superficial and brief categorizations have been proposed. The current study is a systematic categorization of the process of assimilation in Lari. The process of assimilation has been investigated in some dissertation on Lari, but only superficial and brief categorizations have been suggested in these researches but the current study is a systematic categorization of the process of assimilation in Lari. همگونی یکی از مهم‌ترین و متداول‌ترین انواع فرایندهای واجی است که تقریبا در تمام زبان‌های دنیا پدیده‌ای رایج محسوب می‌شود. این مقاله به بررسی این فرایند واجی و انواع مختلف آن در زبان لاری می‌پردازد. در این زبان همگونی از سه بعد شباهت، پیوستگی و جهت بررسی شده است. بر همین اساس همگونی در زبان لاری شامل همگونی کامل و ناقص، همگونی پیوسته و ناپیوسته، همگونی پیش‌رو و پس‌رو می‌باشد. اما، برخلاف عقیده احمدنیا (1385) در این زبان همگونی دوسویه وجود ندارد. در این فرایندهای همگونی ممکن است همخوان با همخوان، همخوان با واکه، واکه با همخوان و یا واکه با واکه همگون شود. فرایند همگونی همخوان با همخوان شامل همگونی در واک، جایگاه تولید و شیوه تولید است. در همگونی همخوان با واکه، همگونی در جایگاه و شیوه تولید وجود دارد اما همگونی همخوان با واکه در زبان لاری وجود ندارد. اگرچه در برخی از پایان‌نامه‌های مربوط به زبان لاری به فرایند همگونی پرداخته شده اما این امر بسیار پراکنده و مختصر صورت گرفته و با چنین انسجامی به این موضوع پرداخته نشده است.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 1 1 2016 03 20 Local Expressions of Ruminants' Mite Infection in Some Iranian Languages and Dialects اسامی بیماری جرب نشخوارکنندگان ایران در برخی زبان‌ها و گویش‌های ایرانی 73 85 4016 10.22099/jill.2017.4016 FA علی اسلامی استاد ممتاز انگل شناسی دانشکدۀ دامپزشکی دانشگاه تهران الهام هوشمند استادیار انگل شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت Journal Article 2017 01 07 Iran has always enjoyed a diverse cultural and linguistic geography throughout its rich history. Despite common beliefs, this diversity of culture—with regard to the strategic location of Iran in this critical part of the world-- has greatly contributed to the nation's solidarity and the territorial integrity of the country. Iranian villagers have different ethnic backgrounds and speak different languages and dialects with different accents. The objective of this research is to collect, record and write down the local names of mange, one of the ruminants’ infectious diseases. With the cooperation of Iran's Veterinary Organizationan, a questionnaire was prepared in the 80s and sent to the veterinary offices in 31 provinces in Iran, asking for the local equivalents for mange which is caused by tiny mites. Mites are parasites that pierce the skin, feed on the lymph and cause secretion of poisons and intense itching. They make the infected animals miserable and can inflict severe economic loss. This study that has been carried out for the first time in Iran lists the local names of mange, which have been spoken or pronounced in 84 different ways in 30 provinces with a range of 1-9 per province. No dialect word for mange was reported in Alborz Province. The results of the study can not only enrich the repertoire of Iranian dialects, but also establish a link between rural people and those involved in sanitary and veterinary career. ایران سرزمینی است که هیچ‌گاه در طی تاریخ طولانی‌اش دارای یک زبان و یک فرهنگ نبوده است. علی‌رغم انتظارات عمومی، تنوع فرهنگ‌ها و زبان‌ها، با توجه به موقعیت استراتژیک آن در این منطقه حساس در دنیا، موجب استحکام بیش‌تر تمامیت ارضی و وحدت ملی ایران شده است. روستائیان ایران، از قوم‌های مختلفی تشکیل شده‌اند و با زبان‌ها، گویش‌ها و لهجه‌های گوناگونی گفت‌وگو می‌کنند. در دهه هشتاد پرسشنامه‌ای تهیه شد که با همکاری موثر سازمان دامپزشکی به اداره‌های دامپزشکی 31 استان ارسال گردید. هدف این پژوهش، جمع‌آوری، ثبت و مکتوب نمودن اسامی محلی ویژه بیماری جرب نشخوارکنندگان است. جرب، حشره بسیار کوچکی است که پوست را سوراخ کرده و از لمف تغذیه می‌کند و موجب ضایعاتی از جمله ترشح سموم، خارش شدید و وضع اسفناک حیوانات آلوده می‌شود و از نظر اقتصادی خسارت مهمی ایجاد می‌کند. از نتایج این مطالعه که برای اولین بار در ایران انجام شد، در 30 استان، 84 گویش با طیف یک تا 9 عدد در استان‌ها گزارش شده، ولی در استان البرز گویشی ذکر نشده است. به طور کلی، نتایج این مطالعه موجب غنی‌سازی گنجینه گویش‌های ایرانی و ایجاد رابطه و تفاهم بین روستائیان و کسانی می‌شود که با حرفه دامپزشکی و بهداشتی سروکار دارند.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 1 1 2016 03 20 Semantic Dimensions of “andâxtan” and “boridan” from a Diachronic Perspective: Polysemy, Homonymy or Context-Dependent Synonymy? ابعاد معنایی «انداختن» و «بریدن» با رویکردی درزمانی: چندمعنایی، هم ‏نامی یا هم ‏معنایی بافت‏ مقید؟ 86 115 4017 10.22099/jill.2016.4017 FA احسان چنگیزی استادیار زبانشناسی همگانی دانشگاه علامه طباطبائی سپیده عبدالکریمی استادیار زبانشناسی همگانی دانشگاه شهید بهشتی Journal Article 2017 01 22 The present research is a diachronic semantic study to explore the meanings of two Persian verbs, namely “andâxt/andâz-” and “borid/bor-”. The meanings of these verbs have been carefully investigated in Old Persian, Middle Persian, the poetry and prose of Islamic era and contemporary Persian with a comparative approach. This diachronic semantic research is necessary to decide about polysemic verbs, homonymic verbs and context-dependent synonymy with regard to etymological clues and historical documentations. Furthermore, the criteria for distinguishing polysemy from homonymy will also be mentioned and finally we will see that as far as these verbs are concerned, homonymy is out of the question. It is equally incorrect to draw on context-dependent synonymy to justify the semantic relation among different meanings of the verbs. Each of these two verbs should be considered polysemic. مطالعه حاضر پژوهشی معنی‏ شناختی از نوع درزمانی است که در آن نگارندگان به بررسی معانی دو فعل «انداخت/اندازـ» و «بُرید/بُرـ» می‏پردازند. برای چنین بررسی ‏ای، معانی افعال یادشده در دوره‌های باستان و میانه زبان‏های ایرانی و سپس، در متون نظم و نثر فارسی دوره اسلامی و در نهایت، در فارسی معاصر ذکر شده و به منظور مقایسه، مورد تعمق قرار گرفته است. ضرورت انجام چنین مطالعه‏ ای گشودن راهی برای تصمیم ‏گیری در مورد چندمعنی بودن فعل‏های مورد بررسی، وجود هم‏نامی، یا هم‏ معنایی بافت‏ مقید میان آن‏ها براساس مستندات تاریخی و شواهد ریشه‏ شناختی است. بنابراین، افزون بر ذکر شواهد ریشه‏ شناختی و مستندات تاریخی برای بررسی معنایی این فعل‏ها، به ذکر معیارهای تشخیص چندمعنایی از هم ‏نامی نیز خواهیم پرداخت و در انتها خواهیم دید که قائل شدن به همنامی در مورد این افعال منتفی است؛ همچنان‏که قائل شدن به هم‏ معنایی بافت‏ مقید میان هر فعل و معانی آن نیز درست نیست و هر یک از این دو فعل را باید فعلی چندمعنی در نظر گرفت.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 1 1 2016 03 20 Motivation and Patterns of Code Switching among Sistani Dialect Users according to Giles' Theory انگیزه و الگوهای رمزگردانی در میان گویشوران سیستانی، براساس دیدگاه گایلز 116 142 4018 10.22099/jill.2016.4018 FA منصوره دلارامی فر دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی دانشگاه سیستان و بلوچستان Journal Article 2016 11 08 This research seeks the motivations and patterns of code switching among Sistani dialect users living in Sistan and Baluchestan Province, who speak two dialects: local and standard Persian. The reasons behind code switching among Sistani dialect users have been considered in terms of social factors and within the framework of Giles' accommodation theory (1979). Giles mentions four parameters as the motivations for code switching: mood, emotion, belief, and commitment to communal interaction. He later on elaborated the issue and added other factors (1982). Social class and gender have been studied to see how they can motivate code switching among Sistani dialect users. Having investigated the speech of B.A. students of Zabol University, the researcher reached the conclusion that as far as gender is concerned, women turn to code switching less often than men; and as far as social class is concerned, lower classes use code switching more often. This can be justified in terms of Giles's theory according to which, lower class people have a stronger tendency to maintain class congruity. The other point has to do with the use of standard Persian by men and women and by members of upper and lower classes: compared to women, men are less apt to use standard Persian and compared to the upper class, the lower class is more apt to use Sistani dialect; these differences echo the various patterns and motivations related to code switching as far as social factors are concerned. پژوهش حاضر به دنبال بررسی انگیزه و الگوهای رمزگردانی در میان آن دسته از گویشواران سیستانی استان سیستان و بلوچستان است که به دو گویش محلی و فارسی معیار صحبت می‌کنند. دلایل رمزگردانی گویشوران سیستانی برحسب عوامل اجتماعی و براساس نظریه تطابق گایلز (1979) بررسی شده است. گایلز (1979) چهار مشخصه را به عنوان انگیزه رمزگردانی معرفی کرده که این مشخصه‌ها شامل حالت، احساس، اعتقاد (باورها) و وفاداری به تعامل قومی است. این مشخصه‌ها بعدها توسط گایلز و دیگران (1982) توسعه یافته و مشخصه‌های دیگری به آن اضافه شد. در این مطالعه دو عامل اجتماعی طبقه اجتماعی و جنسیت مورد آزمایش قرار گرفته و هدف یافتن انگیزه‌ها و دلایل رمزگردانی در بین گویشوران سیستانی دارای جنسیت متفاوت و از طبقه اجتماعی مختلف بوده است. بررسی‌ها بر روی نوع گفتار دانشجویان دانشگاه زابل با طبقه تحصیلاتی یکسان (کارشناسی) صورت گرفت. نتایج به دست آمده حاکی از این است که در ارتباط با عامل اجتماعی جنسیت، زنان کمتر از مردان از رمزگردانی استفاده می‌کنند و در ارتباط با طبقه اجتماعی، در گفتار طبقه اجتماعی پایین‌تر رمزگردانی بیشتر مشاهده می‌شود که طبق الگوی تطابق اجتماعی گایلز دلیل آن تمایل به حفظ همبستگی میان این افراد است. یکی دیگر از نتایج این تحقیق، میزان کاربرد گونه زبانی فارسی معیار در بین دو گروه زنان و مردان و در دو طبقه اجتماعی بالا و پایین است که شواهد بیانگر این واقعییت است که مردان در مقایسه با زنان تمایل کمتر به استفاده از گونه فارسی معیار داشته و طبقه اجتماعی پایین نسبت به طبقه اجتماعی بالا بیشتر تمایل به استفاده از گویش سیستانی دارند که این خود نشانگر الگوی‌ها و انگیزه‌های متفاوت رمزگردانی در عواملی اجتماعی مختلف می‌باشد.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 1 1 2016 03 20 A Selection of Luri Dialect Words in Londeh گزینشی از واژه‌های گویش لری لنده 143 159 4020 10.22099/jill.2016.4020 FA مرضیه مسیحی پور دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی- دانشگاه خوارزمی باقر خرمی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد Journal Article 2016 11 20 Luri, as spoken in Kohgiluyeh, is one of the dialects common in the western part of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad Province. One of the most important characteristics of Luri dialect is the frequent use of adjectives. Lur tribes lead a nomadic life and have a deep connection with land and farm animals; thus, as far as these two critical elements are concerned, Lur dialect users apply terms to establish the boundaries of their surrounding phenomena. Apparently, the adjectives and words form a system of signification when referring to the same phenomenon; this system helps the dialect users to get their meanings across without difficulty. In this paper, words associated with rural life used in the Luri dialect of Kohgiluyeh, which is itself a subdivision of the Luri dialect of Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad, are presented. To this end, terms related to rural life (places, dates, plants, tools, birds and insects) have been collected. It should be noted that the geographical scope of this study includes the villages surrounding Londeh County. لری کهگیلویه‌ای از گویش‌های جنوب غربی ایران است که در بخش غربی استان کهگیلویه و بویراحمد رواج دارد. از جمله مهم‌ترین ویژگی‌های زبان لری، کاربرد فراوان صفت است. از آن‌جا که زندگی عشایر لر با زمین و دام پیوندی عمیق داشت، گویش‌وران لر نیز به وضع صفات و واژه‌هایی با مرزبندی برای پدیده‌های اطراف خود، برای هرکدام از این دو عنصر حیاتی زندگی کوچ‌نشینی پرداختند. به نظر می‌رسد این نظام صفات و واژگان نوعی نشانه‌گذاری بر پدیده‌های واحد بود تا مخاطب در دریافت مصداق کلام گوینده با مشکل روبرو نشود. در نوشته پیش رو واژه‌های مرتبط با زندگی روستایی در گویش لری شاخه کهگیلویه از زیرشاخه‌های گویش لری کهگیلویه و بویراحمدی ارائه می‌شود. به این منظور، تا آ‌‌‌ن‌جا که مقدور بود واژه‌های مربوط به زندگی روستایی (اعم از مکان‌ها، زمان‌ها، گیاهان، ابزارها، پرندگان و حشرات) جمع‌آوری شد. لازم به ذکر است که حوزه جغرافیایی گردآوری این واژه‌ها، روستاهای اطراف شهرستان لنده می‌باشد.