دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 Unmarked Place Names in Some Languages and Dialects of Iran and Their Use in Compound Oykonyms اسم‌ مکان‌های بی‌نشان در ساخت کده‌نام‌های ترکیبی ایران و کاربرد آنها 1 24 5870 10.22099/jill.2020.37254.1199 FA مجید طامه استادیار گروه زبان‌ها و گویش‌های ایرانی فرهنگستان زبان و ادب فارسی Journal Article 2020 05 12 Toponyms or place names are divided into three categories according to their type: uronyms or the name of lows and highs of earth, hydronyms or names of geographical features that refer to waters, and oykonyms or names of residential areas. Toponyms are also part of the vocabulary of any language, and the same grammatical rules apply to them as are common to other words in the language. Toponyms can morphologically be divided into two categories, simple and complex. Simple place names are words that consist of only one morpheme. But complex nouns are divided into three categories: derivative, compound, and derivative-compound. Compound or complex toponyms are words that consist of at least two independent and meaningful words. In such compound place names, the meaning of one of the two words present in the compound is usually slightly altered and gradually, as a result of overuse, becomes a topoformant. In Iranian toponyms, these topoformants play a major role, and their use in the construction of place names is more important than derivational affixes. In compound oykonyms of Iran, different topoformants are used. In this paper, those topoformants that are considered as unmarked place names are discussed. To this end, these topoformants in compound oykonyms are examined from both morphological and semantic perspectives. جای‌نام‌ها یا نام مکان‌های جغرافیایی را به‌لحاظ نوع به سه دستۀ شیب‌نام‌ها یا نام پستی و بلندی‌های زمین، آب‌نام‌ها یا نام عوارض جغرافیایی که به آب‌ها اشاره دارند، و کده‌نام‌ها یا نام مناطق مسکونی تقسیم می‌کنند. جای‌نام‌ها نیز بخشی از واژگان هر زبانی به‌شمار می‌آیند و همان قواعدی که در دستور زبان دربارۀ واژه‌های عمومی به‌کار می‌رود دربارۀ آنها نیز صدق می‌کند. جای‌نام‌ها را به‌لحاظ صرفی می‌توان به دو دستۀ ساده و پیچیده تقسیم کرد. جای‌نام‌های ساده آن واژه‌هایی‌اند که فقط از یک تکواژ تشکیل شده‌اند. اما جای‌نام‌های پیچیده به سه دستۀ مشتق، مرکّب و مشتق‌ـ‌مرکّب تقسیم می‌شوند. جای‌نام‌های مرکّب یا ترکیبی واژه‌هایی‌اند که دست‌کم در ساخت آنها دو واژۀ مستقل و معنی‌دار وجود دارد. در این‌گونه جای‌نام‌های مرکّب معمولاً معنای یکی از دو واژۀ حاضر در ترکیب اندکی تغییر می‌یابد و به‌تدریج و در اثر استفادۀ زیاد به‌صورت یک تکواژ یا سازۀ جای‌نام‌ساز درمی‌آید. در جای‌نام‌های ایران این سازه‌های جای‌نام‌ساز نقش عمده‌ای را دارند و کاربرد آنها در ساخت جای‌نام‌ها بیشتر از وندهای اشتقاقی جای‌نام‌ساز است. در کده‌نام‌های ایران سازه‌های جای‌نام‌ساز متفاوتی به‌کار رفته است. در این تحقیق به آن سازه‌های جای‌نام‌سازی پرداخته شده که از دستۀ اسم مکان‌های بی‌نشان به‌شمار می‌آیند. برای این منظور، این سازه‌های جای‌نام‌ساز در کده‌نام‌های ترکیبی از دو دیدگاه صرفی و معنایی بررسی شده‌اند.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 Clitic in Kalhori Kurdish of Ilam واژه بست در کردی کلهری ایلامی 25 51 5883 10.22099/jill.2020.35784.1182 FA حبیب گوهری گروه زبان‌شناسی همگانی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران. مهدی مهدی زاده گروه زبان‌شناسی همگانی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران. غلامحسین کریمی دوستان دانشگاه تهران، تهران. ایران طیبه خوشبخت گروه زبان‌شناسی همگانی، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران. Journal Article 2019 12 18 Clitics are medial linguistic units that have some characteristics of both affixes and words. The present research has been done to investigate clitics in Kalhori Kurdish of Ilam dialect. This investigation was done through a descriptive-analytic method whose data has been collected by referring to numerous resources of Kalhori Kurdish of Ilam and the linguistic intuition of the authors of this research. The patterns used to identify these clitics in this article are those criteria applied by Shaqaqi (1374) adopted from Zwicky and Pullum (1983) to investigate and classify the morphemes of the Persian Language. The results of this research show that the clitics of Kurdish dialect include: enclitic personal pronouns, object marker, linking verbs, marker of indefinite nouns, and the marker of past perfect tense and passive marker. Of these clitics, pronoun clitics (personal pronouns) have an agreement rule. This article shows also that the model of Zwicky and Pullum (1983) can be used as an appropriate scientific tool to identify and study Kurdish language clitics. The new achievement of this research is identifying "ɥ" clitic as the marker of the auxiliary verb in the past perfect tense and the existence of "ja" clitic for the passive verb. واژه­بست­ها واحدهای زبانی حد واسط بین واژه و وند هستند که هم بعضی از خصوصیات واژه و هم بعضی از ویژگی­های وند را دارند. پژوهش حاضر با هدف بررسی واژه­بست در گویش کردی کلهری ایلامی صورت گرفته است. این بررسی به روش توصیفی- تحلیلی است که داده­های آن با مراجعه به منابع متعدد گویش کردی کلهری ایلامی و نیز شم زبانی نگارندگان این تحقیق تهیه شده است. الگوهایی که برای تشخیص این واژه­بست­ها در این مقاله به­کار برده شده‌اند، همان معیارهایی هستند که شقاقی (1374) برای بررسی و طبقه­بندی تکواژهای وابسته در زبان فارسی از زوییکی و پولوم (1983) اقتباس کرده است. بررسی داده­های این پژوهش نشان می­دهد که واژه‌بست­های این گویش عبارتند از: ضمایر شخصی پی­بستی، افعال ربطی، نشانۀ مفعول، نشانۀ معرفه، نشانۀ نکره، نشانۀ ماضی بعید و نشانۀ مجهول. در میان این واژه­بست­ها، واژه­بست­های ضمیری (ضمایر شخصی)­ نقش مطابقه‌ای دارند. همچنین، یافته‌های پژوهش حاضر نشان می­دهند که می‌توان از الگوی زوییکی و پولوم (1983) به عنوان ابزاری علمی و البته مناسب برای تشخیص و مطالعۀ واژه­بست­های زبان کردی استفاده کرد. نکتۀ تازه و دستاورد جدید این پژوهش شناسایی واژه­بست «<em>ɥ</em>» به عنوان نشانۀ معین در فعل ماضی بعید و نیز استفاده از واژه­بست « <em>jâ</em>» برای مجهول است. 

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 Vowel Harmony in Hamedani Turkish: A Study to Test the Reliability of Optimmolity Models هماهنگی واکه‌ای در ترکی همدانی: بررسی میزان اعتبار انگاره‌های بهینگی 53 81 5901 10.22099/jill.2020.35638.1180 FA وحید صادقی گروه زبانشناسی دانشگاه بین المللی امام خمینی عباس دلاوری گروه زبانشناسی دانشگاه بین المللی امام خمینی Journal Article 2019 12 02 <span>This article addresses vowel harmony in Hamedani Turkish Within the framework of different models of optimality theory including Feature alignment, Local Agreement, Spread, Span, and Agreement-By-Correspondence. A corpus of related data was gathered and pronounced by 30 native speakers of Hamedani Turkish. Examination of the data suggested that three types of harmony occur in the said dialect, namely total harmony, opaque harmony, and transparent harmony. Results obtained from analyses indicated that the Spread theory, as contrasted with other models of optimality theory, has both descriptive and explanatory adequacy to account for data of vowel harmony in Hamedani Turkish. For one thing, the model can account for any type of vowel harmony in Hamedani Turkish. On the other hand, using the markedness constraint Spead [αF], the model can explain why different processes of assimilation in the sound systems of languages serve to operate and function similarly in respect to agreement in articulatory mechanisms.  </span> در این مقاله، هماهنگی واکه­ای در ترکی همدانی در چارچوب انگاره­های انطباق مشخصه‌ها، سازگاری محلی، گسترش، گستره و سازگاری از طریق تناظر در نظریۀ بهینگی بررسی می‌شود. به این منظور، داده­هایی متناسب با اهداف پژوهش از منابع کتابخانه‌ای جمع­آوری و توسط 30 گویشور بومی ترکی همدانی تولید شد. بررسی داده­ها نشان داد که الگوی هماهنگی واکه‌ای در ترکی همدانی از سه نوع هماهنگی کامل، تیره و شفاف است. نتایج به دست آمده از تحلیل داده­ها نشان داد که انگارۀ گسترش کفایت توصیفی و توضیحی بیشتری در تحلیل انواع هماهنگی واکه­ای در ترکی همدانی نسبت به انگاره­های نظری دیگر دارد. زیرا اولاً این انگاره­ برخلاف انگاره­های نظری دیگر می‌تواند توصیف کارآمدی از انواع هماهنگی واکه­ای در ترکی همدانی به دست دهد. دوماً انگارۀ گسترش انگاره­ای ساده با کفایت توضیحی بسیار بالایی است که با به­کارگیری محدویتSpread [αF]  می‌تواند وحدت عملکردی انواع مختلف فرایند همگونی (مانند هماهنگی واکه­ای، همگونی در محل تولید، همگونی در مشخصۀ واکداری-بیواکی و غیره) به خوبی در نظام آوایی زبان‌ها و در راستای هماهنگی سازوکارهای تولیدی توضیح دهد.  

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 Reduplication in the Lari Language دوگان‌سازی در زبان لاری 83 105 5902 10.22099/jill.2020.35126.1166 FA لیلا دیانت مدرس مجتمع آموزش عالی لارستان Journal Article 2019 10 09 Reduplication is the subject of many language studies in different languages. Reduplication is a word-formation process in which all or part of a word is repeated to indicate such concepts as distribution, plurality, repetition, customary activity, increase in size, added intensity, and continuance. This paper is aimed at classifying and analyzing types of reduplication in the Lari language based on a phonological approach. Lari is a subset of southwestern Iranian languages and UNESCO identified this language as one of the endangered languages in its Atlas of endangered languages. 114 corpus of this study has been collected from a native speaker of this language and the author’s intuition as a native speaker as well. By carrying out this study in a descriptive-analytic framework, the results of this study show that there are total and partial reduplications in Lari that can be justified based on a phonological approach. دوگان‌سازی یکی از موضوعات مهم در مطالعات زبانی در زبان‌های مختلف است. دوگان‌سازی نوعی فرایند ساخت واژه است که تمام یا بخشی از پایه نسخه‌برداری می‌شود و برای نشان‌دادن مفاهیمی از جمله توزیع، جمع، تکرار، فعالیت، افزایش اندازه، شدت مضاعف، تداوم، تصغیر یا تضعیف به کار می‌رود. پژوهش حاضر با هدف شناسایی انواع فرایند دوگان‌سازی در زبان لاری، ارائة طبقه‌بندی از انواع آن و تحلیل این فرایند بر اساس رویکرد واجی صورت گرفته است. زبان لاری، شاخه‌ای از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است که در اطلس زبان‌های در خطرِ یونسکو به عنوان یکی از زبان‌‌های در خطر معرفی شده است. 114 داده‌ در این زبان به روش میدانی و بر اساس شم زبانی نویسنده به عنوان گویشور بومی گرد‌آوری شده‌اند و بر اساس روش توصیفی- تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهند که در این زبان دو نوع فرایند دوگان‌سازی کامل و ناقص وجود دارد که بر اساس رویکرد واجی قابل توجیه است.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 Interpersonal and Experiential Metafunctions in the Narrative Text of the Raji (Rayeji) Language of Barzok فرانقش‌های بینافردی و تجربی در متن روایی زبان راجی (رایجی) بَرزُکی 107 133 5933 10.22099/jill.2020.32860.1115 FA مرضیه صناعتی پژوهشکده زبان‌شناسی، کتیبه ها و متون، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری مهناز طالبی دستنایی دانشگاه الزهرا Journal Article 2019 03 09 This study aims to analyze the clauses of Barzoki language from the perspective of two metafunctions (interpersonal and experimental) and the intention is to measure the semantic analysis of Halliday’s Systemic Functional Grammar of this kind of language, which, like many local dialects or languages, has only a spoken and conversational form. For this purpose, according to the Interpersonal meta-functional analysis, the subject, finite elements, and the type of clauses and based on the experiential metafunction, the frequency, and type of processes of Raji Barzaki are examined.  Barzoki Rayeji (Raji) is one of the endangered Iranian languages which is spoken in Barzok (a city that is 50 Km far from Kashan).  This study is descriptive-analytic. The data were obtained from the interview with a female native speaker 83-year-old and 2 male native speakers 82 and 64-year-old From Barzok city. By studying 35 clauses of the oral narrative on the subject of the flood of 60 years ago in Barzok, the results indicate that the material process with 66% (23 verbs) is the most frequent event in the experiential metafunction. The occurrence of other processes is relational process 20% (7 verbs), mental process 8% (3 verbs), behavioral process 3% (1 verb), verbal process 3% (1 verb), and existential process 0%. Interpersonal meta-functional analysis of these clauses show that among the 35 clauses, 34 clauses are declarative and 1 clause is imperative; the subject is absent in 33 clauses and only in two clause subject and speaker are the same. Also in 35 verbs of the clauses, 33 verbs have the past tense (28 verbs with simple past tense and 5 verbs with a past continuous verb) and 2 verbs with the present tense. در تحلیل حاضر بندهایی از زبان رایجی بَرزُکی از منظر دو فرانقش بینافردی و تجربی ارائه می‌شود و قصد بر آن است تا تحلیل‌های معنابنیان نظریة نقش‌گرای هلیدی دربارة این گونة زبانی سنجیده شوند که مانند بسیاری از گویش‌ها یا زبان‌های محلی تنها دارای صورت گفتاری و محاوره‌ای هستند. بدین منظور، با توجه به فرانقش بینافردی، فاعل، خودایستا و نوع بندها و بر اساس فرانقش‌ تجربی، بسامد و نوع فرایندهای زبان راجی بَرزُکی مورد بررسی قرار می‌گیرند. زبان رایجی (راجی) بَرزُکی از زبان‌های در خطر ایران است که در شهر بَرزُک (50 کیلومتری شهر کاشان) به آن تکلم می‌شود. این پژوهش از نوع توصیفی-تحلیلی است و داده‌های آن از مصاحبة شفاهی با یک گویشور زن بومی 83 ساله و دوگویشور مرد بومی82 و 64 ساله بَرزُکی به دست آمده است. نتایج به دست آمده بیان‌گر آن است که از مجموع 35 بند پیاده‌شده از داستان شفاهی با موضوع سیل بزرگ 60 سال پیش این شهر، در فرانقش تجربی فرایند مادی با 66% (23 فعل) رخداد، پربسامدترین فرایند است. درصد رخداد سایر فرایندها عبارت است از: رابطه‌ای 20% (7 فعل)، ذهنی 8% (3 فعل)، فرایند رفتاری 3% (یک فعل)، کلامی 3% (یک فعل) و وجودی 0%. تحلیل فرانقش بینافردی این بندها نشان می‌دهد که از میان 35 بند، 34 بند خبری و یک بند امری می‌باشد و فاعل در 33 بند غایب و تنها در دو بند فاعل، گویندة بند است. همچنین از 35 فعل موجود در این بندها 33 بند دارای فعل گذشته (28 فعل گذشتة ساده و 5 فعل گذشتة استمراری) و 2 بند دارای زمان حال هستند.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 A Study of Conversion in Kalhori Kurdish بررسی فرایند تبدیل در کردی کلهری 135 154 5926 10.22099/jill.2020.37691.1206 FA الهام کرمی گروه زبان وادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه،ایران شجاع تفکری رضایی گروه زبان وادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه،ایران عامر قیطوری گروه زبان وادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه،ایران Journal Article 2020 06 29 Conversion is the process by which the lexical category of items changes without any change in form. The present study is an attempt to investigate the conversion process in Kalhori Kurdish. This study aims to determine the lexical categories which participate in conversion processes and to show the directionality of them. Furthermore, this study intends to critically evaluate the ability to explanation Kalhori Kurdish database on both Dirven (1999) event schema metonymy and Libere (1992, 2004, 2005) relisting approaches. The data were collected from two Kurdish dictionaries of Karimpur’s xowrhalaat (1380) and Jalilijan’s Baashur (1385). To detect lexical categories, first of all, the identical processes to conversion were discovered and deleted. Then, based on the semantic criterion, the direction of the conversion process is found out. After that, data were analyzed within metonymy and relisting frameworks. The results illustrated that in Kalhori Kurdish, Noun, adjective, and verb are three lexical categories that participate in the conversion process. moreover, the directionality of conversion processes is like the conversion from noun to verb, conversion from adjective to verb, and conversion from verb to noun. The conclusion also indicates that Dirven’s (1999) event schema metonymy can explain the data of Kalhori Kurdish in the conversion process. تبدیل فرایندی است که مقولۀ واژگانی[1] واژه را بدون هیچ تغییری در صورت آن تغییر می‌دهد. در پژوهش حاضر فرایند تبدیل در کردی کلهری مطالعه می‌شود. اهدافی که در این پژوهش به آن پرداخته می‌شود؛ تعیین مقوله‌های واژگانی شرکت‌کننده در فرایند تبدیل و تعیین جهت[2] آن‌ها است؛ همچنین نشان خواهیم داد کدام‌یک از رویکردهای مجاز طرح‌واره‌های رویداد[3] دیرون[4] (1999) و بازفهرست[5] لیبر[6] (2005، 2004، 1992) قادر است داده‌های کردی کلهری را تببین کند. داده‌ها از دو فرهنگ کردی «خوه‌رهه‌لات» ‌کریم‌پور (1380) و «باشور» جلیلیان (1385) استخراج شده است؛ برای تعیین مقوله‌های واژگانی شرکت‌کننده در فرایند تبدیل، ابتدا فرایندهای مشابه این فرایند شناسایی و کنار گذاشته شدند؛ بعد از تعیین مقوله‌های واژگانی، جهت آن‌ها بر‌اساس معیار معنایی تعیین گردید؛ سپس داده‌ها در چارچوب دو رویکرد مجاز و بازفهرست تحلیل شدند. یافته‌های پژوهش نشان‌دهندۀ وجود فرایند تبدیل در سه مقولۀ اسم، صفت و فعل است؛ جهت آن هم به‌صورت تبدیل اسم به فعل، تبدیل صفت به فعل و تبدیل فعل به اسم است. علاوه‌براین، از دو رویکرد مذکور، رویکرد مجاز قادر است که داده‌های این گویش را تبیین کند.<br /> <br clear="all" /><br /> <br /> [1] lexical category<br /> <br /> <br /> [2] directionality<br /> <br /> <br /> [3] event schema metonymy<br /> <br /> <br /> [4] Dirven<br /> <br /> <br /> [5] relisting<br /> <br /> <br /> [6] Lieber

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 Peykāni: a Central Iranian Dialect in the Jarquya District پیکانی، از گویش‌های مرکزی ایران در جرقویۀ اصفهان 155 179 5750 10.22099/jill.2020.35667.1181 FA اسفندیار طاهری دانشگاه اصفهان مریم نیکبخت دانشگاه اصفهان Journal Article 2019 12 03 Peykāni is a variety of Central Iranian dialects spoken in the village of Peykān (locally Peykom) in Jarquya district of Isfahan province in central Iran. It shares features with other Central dialects in the Southern branch such as Gazi, Sedehi, and Isfahani Jewish. This paper describes synchronic and historical phonology and grammar of Peykāni based on a corpus collected by the authors in Peykān village during winter 2019. The study of phonology of the dialect as presented in the current paper shows that Peykāni basically has Northwestern features and in later changes, it shares some features with other Central dialects but also shows features that are specific to Peykāni. In morpho-syntax features, Peykāni coincides with the Southern branch of Central dialects as it has no grammatical gender, passive stem, or future tense that separates it from the rest of Northeastern Central dialects in the Kashan region. By having some new grammatical features such as a new form for definiteness or imperfect suffix, Peykāni has specific features not seen in other Central dialects. پیکانی یکی از گونه‌های گویش جرقویه‌ای است که در جنوب شرقی اصفهان در روستای پیکان صحبت می‌شود. این گویش در کنار گویش‌هایی مانند گزی، سدهی ورزنه‌ای و یهودیان اصفهان در زیرشاخۀ جنوبی از گویش‌های مرکزی قرار می‌گیرد. این مقاله با رویکردی توصیفی به توصیف واجشناسی همزمانی و تاریخی و دستور این گویش پرداخته است، بر پایۀ پیکرۀ زبانی که نگارندگان مقاله از این گویش در زمستان 1397 فراهم کرده‌اند. بررسی واجشناسی این گویش آنچنان که در این مقاله انجام گرفته است، نشان می‌دهد که پیکانی ویژگیهای آوایی شمال‌غربی را به خوبی نشان می‌دهد و در دگرگونی‌های آوایی متأخر نیز با دیگر گویش‌های مرکزی هماهنگ است، هرچند ویژگی‌های آوایی‌ای یافته است که آن را نه تنها از گویش‌های مرکزی بلکه از دیگر گویش‌های جرقویه‌ای متمایز ساخته است. دستور پیکانی با گویش‌های شاخۀ جنوبی هماهنگ است و از جهت نداشتن مادۀ مجهول، جنس دستوری و ساخت ویژه برای زمان آینده به روشنی از گویش‌های شاخۀ شمال شرقی مانند جوشقانی و میمه‌ای متمایز می‌شود، با این همه ویژگی‌هایی را نشان می‌دهد که در دیگر گویش‌های مرکزی دیده نمی‌شود، مانند ساخت جدید معرفه‌ساز، پسوند نشانۀ نمود ناکامل که به پایان فعل افزوده می‌شود و صورت‌های خاصی که برای ضمیر اشاره به کار می‌رود.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 The Historical Phonological Changes of Some Phonemes in Central Tālēši تحول تاریخی برخی واج‌ها در تالشیِ مرکزی 181 193 5947 10.22099/jill.2020.37553.1203 FA محمود جعفری دهقی ستاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران شیماء جعفری دهقی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ولایت، سیستان و بلوچستان، ایرانشهر، ایران Journal Article 2020 06 10 Tālēši is one of the languages bordering the Caspian Sea, which belongs to the western branch of the Iranian languages. Based on its geographical use, the language has three main dialects, Northern, Central and Southern dialect. These dialects are spoken along the shores of the Caspian Sea, in the southeastern part of the Republic of Azerbaijan, Māsāli, Lerik, Lankaran, and Astārā, east of Azerbaijan province and west of Gilān. This study deals with the historical changes of the Central Tālēši phonemes using written sources. The historical changes of some phonemes have been studied and compared in Ancient Iranian, Middle Persian, and New Persian languages, respectively. The results of this study showed that most phonemes in Tālēši had the same historical phonetic changes as in Persian, but some special developments have also occurred in this dialect. For example, the phonemes /v/, /č/, /y/ and /j/ have not changed historically from Ancient Iranian to Central Tālēši. Therefore, Central Tālēši can be considered as one of the conservative dialects in terms of historical changes in phonology. تالشی در شمار زبان‌های حاشیۀ دریای خزر است که خود به شاخۀ غربی زبان‌های ایرانی تعلق دارد. این زبان بر اساس کاربرد جغرافیایی، دارای سه گویش اصلیِ شمالی، مرکزی و جنوبی است. این گویش‌ها در امتداد کرانه‌های دریای خزر، در منتهی‌الیه جنوب شرقی جمهوری آذربایجان، ماسالی، لریک، لنکُران و آستارا، شرق استان آذربایجان و غرب گیلان رایج است. در این پژوهش به تحول تاریخی واج‌های تالشیِ مرکزی با استفاده از منابع کتابخانه‌ای پرداخته می‌شود و تحول تاریخی برخی واج‌ها به‌ترتیب در زبان‌های ایرانی باستان، فارسی میانه و فارسی نو بررسی و مقایسه می‌گردد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که بیش‌تر واج‌ها در تالشی همان دگرگونی‌های واج‌های زبان فارسی را دارند اما برخی تحولات ویژه نیز در این گویش رخ داده‌اند. به‌ عنوان نمونه، واج‌های /v/، /č/ ، /y/ و /j/ در گویش تالشی مرکزی از لحاظ تاریخی از ایرانی باستان تاکنون تغییری نکرده‌اند. بنابراین تالشی را می‌توان از لحاظ تحولات تاریخی واج‌ها در شمار گویش‌های محافظه‌کار قرار داد.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 Word order and its Relation to Information Structure in the Gilaki (Lahijani) Dialect بررسی آرایش‌ سازه‌ها و ارتباط آن با ساخت اطلاع در گویش گیلکی لاهیجانی 195 225 5953 10.22099/jill.2021.37464.1204 FA آسیه ربیعی پور سلیمی گروه زبان انگلیسی و زبان شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت هنگامه واعظی گروه زبان انگلیسی و زبان شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت Journal Article 2020 06 13 The current research examines the word order and the application of the topic and focuses on the Lahijani dialect with emphasis on the discourse functions such as the speaker, listener, and context. This study is based on the framework proposed by Erteschik-Shir (2007) and Whaley (1997). The objective is to know what the word order is in this dialect and how it interacts with information structure. To gather the data, native speakers’ conversations have been recorded for 8 hours (800 sentences). Data analysis shows that Lahijani is a verb-final language (with a high frequency of SOV order) with a free word order. It is a non-configurational language. Four types of topics have been determined, such as; stage, permanently and temporarily, null (topic-drop), and multiple topics. In Lahijani, every sentence must have at least one topic to be interpreted. Topic as given information tends to appear both clause initially and finally. Two types of foci as new information are determined: contrastive and restrictive focus. Context determines whether a constituent is a topic or focus; both can be contrastive. Therefore, Lahijani has both flexible word order and flexible information structure notions (as marked forms) in which both syntactic elements and information structures can be moved freely by speakers’ pragmatic intention. Thus, the main factor for this flexibility is the speakers’ pragmatic intention. پژوهش­ حاضر ترتیب ­سازه­های اصلی و عملکرد مبتدا و کانون را با تأکید بر نگاه گفتمانی به نقش­هایی مانند گوینده، شنونده، صحنة ­گفتمان و زمینة ‌کلامی در گویش­ لاهیجانی بررسی ­می­کند. این بررسی در چارچوب پیشنهادی ارتشیک‌شایر (2007) و ویلی (1997) به موضوع می­پردازد. هدف این پژوهش، تعیین ترتیب سازه در گویش لاهیجانی و چگونگی تعامل آن با ساخت اطلاع است. مکالمات گویشوران بومی به مدت هشت ساعت ضبط و جمعاً 800 جمله گردآوری شد. گویش گیلکی لاهیجانی گویشی است فعل پایان که بیش‌ترین فراوانی SOV (صورت بی­نشان) را نشان ­می­دهد. ترتیب ­سازه­ها آزاد و جزو ­زبان­های غیرترتیبی است. چهار نوع مبتدای ­صحنه (پنهان در بافت)، دائمی/ موقت، چندتایی و تهی در این گویش شناسایی شدند. برای تعبیر جملات، حضور حداقل یک مبتدا برای تفسیر جمله الزامی است. مبتداها، اطلاعاتی هستند که می­توانند هم در ابتدا و هم در انتهای جملات ظاهر­ شوند. همچنین دو نوع کانون تقابلی و محدود شناسایی شدند. بافت و شرایط ­کلامی، مبتدا یا کانون‌بودن را تعیین ­می­کنند؛ پس هم مبتدا و هم کانون می­توانند تقابلی باشند. گویش لاهیجانی (در شکل نشان‌دار خود) هم دارای ترتیب سازه آزاد و انعطاف‌پذیر و هم دارای ساخت اطلاع آزاد و انعطاف‌پذیر است که در آن عوامل نحوی و ساخت اطلاع توسط نیت کاربردی گوینده جابه‌جا می‌شوند. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که عامل اصلی برای این جابه‌جایی و انعطاف‌پذیری در جملات نیت کاربردی گوینده است.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 Clitic in the Taleqani Dialect واژه‌بست در گویش طالقانی 227 249 5948 10.22099/jill.2020.34750.1162 FA موسی میرزائی گروه زبانشناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان بهزاد رهبر گروه زبانشناسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران محمدرضا اروجی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد زنجان، گروه زبانشناسی، زنجان، ایران Journal Article 2019 09 03 The aim of the present study is an attempt to determine and describe the clitics of Taleqani dialect based on Zwicky and Pullums tests (1983). Zwicky and Pullum provide several criteria for distinguishing the word from the clitic. These criteria indicate that clitics, compared to words, exhibit characteristics similar to fixes (mostly inflectional fixes). The research was descriptive-analytical and the contributors are twenty Taleqani speakers from the village of Kiyadeh who were in the range of 30 and 80 years and sex was disregarded. They include the different ages and illiterate and the educated. The results of this study show that the clitics of the Taleqani dialect are divided into two categories; simple and special. Simple clitics include 2 clitics; /-e/ (object maker) and /-e/ (complement maker) and special clitics include 7 clitics; /-o/ (conjunction “and”), /-am/ (adverb “also”), /-e/ (definiteness), /-i/ (linker), /-â/ (emphasis), clitic verbs and pronominal clitics. The present study shows that the Zwicky and Pullum’s (1983) tests can be used as a scientific and appropriate tool for identifying and studying Taleqani's clitics. To examine and classify the bound morphemes in the Taleqani dialect, we have selected seven tests from the Zwicky and Pullums tests (1983). The selected tests were divided into three groups: phonetic, morphological, and syntactic. To investigate and identify the clitics in the Taleqani dialect, first, all of the bound morphemes of this dialect were collected and measured with the help of these tests. هدف از پژوهش حاضر، تعیین و توصیف واژه‌بست‌های گویش طالقانی بر اساس الگوی زوئیکی و پولوم (1983) است. زوئیکی و پولوم ملاک‌های متعددی را برای متمایزکردن کلمه از واژه‌بست ارائه می‌دهند. این ملاک‌ها مبین آن هستند که واژه‌بست‌ها در مقایسه با کلمات، خصوصیاتی را شبیه به وندها (بیش‌تر وندهای تصریفی) از خود به نمایش می‌گذارند. این تحقیق به صورت توصیفی– تحلیلی است و 20 نفر از گویشوران طالقانی روستای «کیاده» در آن مشارکت داشته‌اند. سن شرکت‌کنندگان بین 30 تا 80 سال می‌باشد و تمایز جنسی نیز لحاظ نشده است. گویشوران از سنین مختلف و شامل افراد بی‌سواد و تحصیل‌کرده می‌باشند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که واژه‌بست‌های گویش طالقانی به دو دستة ساده و ویژه تقسیم می‌شوند. واژه‌بست‌های ساده شامل 2 واژه‌بست /-e/ نشانة مفعولی و /-e/ متمم‌ساز می‌باشند. واژه‌بست‌های ویژه نیز شامل هفت واژه‌بست می‌باشند که عبارتند از /-o/ نشانة عطف، /-<em>am</em>/ معادل «هم» در زبان فارسی، /-e/ معرفه‌ساز،  /-i/ اضافه،  /-<em>â</em>/نشانة تأکید، «فعل‌های پی‌بستی» و «ضمایر پیوسته». مقالة حاضر نشان می‌دهد که می‌توان از الگوهای زوئیکی و پولوم (1983) به عنوان ابزاری علمی و مناسب جهت تشخیص و مطالعة واژه‌بست‌های گویش طالقانی استفاده کرد. به منظور بررسی و طبقه‌بندی تکواژهای وابسته در گویش طالقانی، هفت آزمون از آزمون‌های پیشنهادی زوئیکی و پولوم (1983) انتخاب شدند. آزمون‌های انتخابی به سه گروه آوایی، صرفی و نحوی تقسیم شدند و برای بررسی و شناسایی واژه‌بست‌ها در گویش طالقانی ابتدا همة تکواژهای وابستة این گویش گردآوری و به کمک آزمون‌های گفته‌شده، سنجیده شدند.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 The Study of Persian Derivation and Inflection Based on Paradigm Function Morphology تحلیل اشتقاق و تصریف فارسی در چارچوب صرف تابع‌های صیغگانی 251 276 5749 10.22099/jill.2020.37177.1198 FA طاهره قطبی کریمی گروه زبانشناسی همگانی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات قم فائزه ارکان گروه زبانشناسی دانشگاه حضرت معصومه (س) قم 0000-0001-9132-3988 آزیتا عباسی گروه زبان شناسی دانشگاه الزهرا(س) Journal Article 2020 05 07 In some new morphological theories, by adapting a unified paradigmatic approach to the analysis of derivation and inflection, their traditional distinction has been diminished and paradigm functions apply to inflection and word formation based on a single lexeme. In the inferential-realizational theories, such as the theory of Paradigm Function Morphology by Stump (2001), taking a lexeme-based approach, the traditional notion of inflectional paradigm is the dominant theoretical idea, but the existence of derivational paradigm has been confirmed in parallel with it. The main question of this research is how to account for inflection and derivation in Farsi in terms of the criteria of the Paradigm Function Morphology. To this end, 40 verbal lexemes, their derivatives, and inflected forms and relations between them were analyzed concerning these criteria. It is noticeable that Beecher's model (2004) for derivational paradigm has been used here in line with Stump's theory (2001) to represent the relationships among Persian derived words more explicitly. The findings suggest that the paradigmatic approach and its mechanisms for derivation and inflection are roughly the same and differ only in some features that arise from distinct roles of inflection and derivation. In a paradigmatic approach, the direct and indirect relations between cells in inflectional and derivational paradigm as well as their relations with related lexeme are depicted more explicitly and clearly than a morpheme-based approach to inflection and derivation. Also, the asymmetry between form and meaning is much better accounted for because one whole-cell represents one meaning. در برخی انگاره‌های صرفی با اتخاذ رویکرد صیغگانی در تحلیل اشتقاق و تصریف، تمایز سنتی میان تصریف و اشتقاق کم‌رنگ شده‌اند و تابع‌های صیغگان‌ که نقش قواعد صرفی را به عهده دارند، بر پایۀ هر واژه در تصریف و واژه‌سازی  اعمال می‌شوند. در نظریه‌های استنباطی- بازنمودی هم‌چون نظریۀ صرف تابع­های صیغگانی استامپ (2001) که رویکردی واژه‌بنیاد دارند، وجود صیغگان اشتقاقی نیز به موازات صیغگان تصریفی تأیید شده است. مسئلۀ اصلی این پژوهش این است که چگونه می­توان در زبان فارسی فرایندهای اشتقاقی و تصریفی را با توجه به معیارهای صرف تابع­های صیغگانی با رویکرد صیغگانی مقایسه و تحلیل کرد. هدف از تحلیل صیغگانی روشن‌شدن سازمان‌بندی واژگان است تا نمایش صریحی از روابط مستقیم و غیرمستقیم بین صورت‌های یک واژه را نشان دهد. بدین‌ منظور، شماری از فعل‌های فارسی، مشتقات و صورت‌ کلمات تصریف‌شده و روابط بین آن‌ها بر اساس این معیارها بررسی و تحلیل شده‌اند. علاوه بر این، شبکۀ واژگانی بر اساس مدل بیچر (2004) برای صیغگان‌ اشتقاقی مبتنی بر پایۀ فعل فارسی ارائه شد. مهم آن‌که، در این پژوهش دو رویکرد همسوی استامپ (2001) و بیچر (2004) را تلفیق کرده‌ایم تا در تحلیل صرفی فارسی، علاوه بر کاربرد رویکرد صیغگانی استامپ (2001)، روابط بین کلمات مشتق و مفاهیم صیغگانی  را نیز بر طبق مدل بیچر (2004) صریح‌تر تعریف و تبیین کنیم. شواهد نشان می‌دهد که عملکرد رویکرد صیغگانی به اشتقاق و تصریف (و سازوکارهای آن)، البته با درجات متنوعی از قاعده‌مندی صوری و انسجام معنایی، تقریباً یکسان است و فقط در برخی ویژگی‌ها تفاوت دارند که ناشی از نقش‌های متفاوت این دو می‌باشد. همچنین، در تحلیل صیغگانی واژه­بنیاد، مسئلۀ عدم تقارن یک به یک میان صورت و معنا رفع می‌شود که تحلیل تکواژبنیاد را به چالش می‌کشد، چرا که کلیت یک صورتگاه معرّف یک معنا است.

دانشگاه شیراز زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی 2538-3574 5 1 2020 05 21 The Study of Deletion and Insertion in the Rabor Dialect: An Optimality Theory Approach بررسی فرایندهای واجی حذف و درج در گویش شهرستان رابُر بر مبنای نظریة بهینگی 277 299 5957 10.22099/jill.2021.35828.1185 FA مرادعلی سلندری رابری گروه زبان انگلیسی دانشگاه ولی عصر رفسنجان Journal Article 2019 12 23 The present study, applying Optimality Theory, explores deletion and insertion in Rabor dialect in a descriptive-analytic approach. To see whether these two phonological processes in Rabor dialect are analyzable and justifiable in the Optimality Theory framework or not, final consonant deletion, medial consonant deletion, and glottal consonant deletion along with prothesis and epenthesis are explored. The data are gathered through people’s everyday conversations, books, and other publications on Rabor dialect and the author’s intuition. Data analysis shows, unlike Persian, in some cases in Rabor dialect, vowel deletion is used instead of medial consonant insertion for preventing hiatus, causing a more frequency for deletion in contrast to insertion. Vowel quality changes, in contrast to the Kermani dialect, and some other nearby cities, in the case of glottal consonant deletion in syllable coda, is not fixed in Rabor dialect. Furthermore, in Rabor dialect, epenthesis in verbs does not make use of current consonants used in Persian.     این پژوهش فرایندهای حذف و درج در گویش شهرستان رابُر را بر مبنای نظریة بهینگی و به روش توصیفی-تحلیلی بررسی و تحلیل می‌کند. برای بررسی امکان تحلیل این فرایندها بر مبنای نظریة بهینگی در گویش رابُر، حذف همخوان پایانی، حذف همخوان میانی، حذف همخوان‌های چاکنایی و درج واکه در ابتدای خوشه همخوانی و درج همخوان میانی (میانجی) با این نظریه محک زده می‌شود. داده‌های این تحقیق از زبان طبیعی و روزمرة مردم، کتاب‌های گویش و شم زبانی نگارنده گردآوری شده‌اند. بررسی و تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که در بعضی موارد در این گویش برخلاف فارسی معیار، برای جلوگیری از التقای مصوت‌ها به جای درج همخوان از فرایند حذف (مصوت) استفاده می‌شود؛ به همین دلیل بسامد فرایند حذف در این گویش بیش از درج است. در خصوص حذف همخوان چاکنایی در موضع پایانة هجا، تغییر کیفیت واکة اصلی در گویش رابُری عمومیت ندارد. همچنین، همخوان میانجی در فرایند درج نیز در مقولة فعل یکی از همخوان‌های رایج در زبان فارسی معیار نیست. گزینة بهینه در فرایندهای حذف و درجِ بررسی‌شده در این گویش در راستای نظریة بهینگی است.