زبان‌شناسی گویش‌های ایرانی

51. بررسی و مقایسة مفهوم‌پردازی‌های سر و دل در شاهنامه، خسرو و شیرین نظامی و غزلیات شمس از دیدگاه شناختی

غلامحسین اسماعیلی؛ احمد طحان؛ فرزانه مظفریان

دوره 4، شماره 2 ، پاییز و زمستان 1398، ، صفحه 291-315

http://dx.doi.org/10.22099/jill.2020.35852.1186

چکیده

دیدگاه شناختی، استعاره را ابزاری زبانی ـ مفهومی میداند که انسان از آن در جهت شناخت و بیان مفاهیم پیرامون خود استفاده میکند. بر اساس این نظریه بسیاری از مفاهیم به کمک استعاره برای انسان قابل درک میشوند. ... بیشتر

52. بررسی هم‌نامی و نقش‌های مختلف تکواژ وابستة "-æ" در کردی‌ ملکشاهی

آمنه کریمی؛ حبیب گوهری؛ غلامحسین کریمی دوستان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 27 مرداد 1399

http://dx.doi.org/10.22099/jill.2020.36747.1193

چکیده

هم‌نامی پدیده‌ای است که در آن مقولات مختلف زبانی با نقش‌ها و معانی نامرتبط از صورت‌های آوایی و نوشتاری یکسان برخوردار هستند. هدف از پژوهش‌ حاضر بررسی نقش‌های مختلف تکواژ "-æ" در کردی ملکشاهی است. پیکره‌ی ... بیشتر هم‌نامی پدیده‌ای است که در آن مقولات مختلف زبانی با نقش‌ها و معانی نامرتبط از صورت‌های آوایی و نوشتاری یکسان برخوردار هستند. هدف از پژوهش‌ حاضر بررسی نقش‌های مختلف تکواژ "-æ" در کردی ملکشاهی است. پیکره‌ی زبانی این پژوهش با استفاده از مصاحبه‌های نیمه‌ساختار‌یافته از سخنگویان کردی ملکشاهی به عنوان یکی از شهرستان‌های مرکزی استان ایلام گردآوری شد. برای بررسی نقش فرآیند دستوری‌شدگی در ایجاد هم‌نامی تکواژ "-æ" از اصول ارائه شده توسط هاپر(1996) و همچنین سازوکارهای معرفی شده‌ی هاینه (1991) بهره گرفته شده است. یافته‌های مطالعه نشان داد که چند مقولة مستقل زبانی در کردی ملکشاهی به صورت تکواژ وابستة "-æ" بازنمایی می‌شوند. صورت مذکور ممکن است به عنوان پی‌بست، وند تصریفی و یا اشتقاقی در بافت‌های مختلف واقع شود. این تکواژ به عنوان وندی تصریفی با نقش"نشانه معرفه" به اسم یا گروه اسمی متصل می‌شود. تکواژ وابسته‌ی"-æ" به صورت پی‌بستی و با نقش فعل ربطی و معین "است" نیز در کردی ملکشاهی به‌کار برده می‌شود. تکواژ "-æ" همچنین صورت الحاقی دو حرف اضافة مستقل "به" و "در" در گونة مذکور است که به برخی افعال به عنوان میزبان متصل می‌شود. علاوه بر کارکردهای مذکور، این تکواژ صورت دو پسوند اشتقاقی کردی ملکشاهی است که در تولید ساخت نام‌آوا و قید به کار برده می‌شود. هر یک از نمودهای "-æ" در طول سازوکار دستوری‌شدگی تحت تأثیر تغییرات آوایی، صرفی، نحوی و معنایی قرار گرفته‌اند و باعث ایجاد این هم‌نامی شده‌اند.

مشاهده مقاله

53. فرایند حذف همخوان /ʁ/ در زبان ترکی آذربایجانی بر پایه نظریة بهینگی

سولماز خرّم؛ محمد رضی‌نژاد؛ محمود بی جن خان؛ لطیف عطاری

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 07 اردیبهشت 1400

http://dx.doi.org/10.22099/jill.2021.36891.1209

چکیده

مقالة حاضر به بررسی فرایند آوایی حذف همخوان /ʁ/ در گویش‌تبریزی رایج در مناطق مرکزی تبریز، در محیط‌های واجی مختلف در چارچوب نظریة بهینگی رویکرد موازی می‌پردازد. هدف از انجام پژوهش حاضر تعیین شرایط واجی ... بیشتر مقالة حاضر به بررسی فرایند آوایی حذف همخوان /ʁ/ در گویش‌تبریزی رایج در مناطق مرکزی تبریز، در محیط‌های واجی مختلف در چارچوب نظریة بهینگی رویکرد موازی می‌پردازد. هدف از انجام پژوهش حاضر تعیین شرایط واجی است که این همخوان در آن‌ها حذف می‌شود. همچنین تعیین محدودیت‌های حاکم بر این فرایند از رهگذر بررسی تعامل بین محدودیت‌های نقض ‌پذیر جهانی و رتبه‌بندی آن‌ها از دیگر اهداف این مقاله می‌باشد. این تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی و میدانی صورت گرفته است. به‌طوری که داده‌ها گردآوری و براساس جایگاهی که در آنها این فرایند رخ داده طبقه‌بندی شده‌اند. بررسی و تحلیل داده‌ها حاکی از آن است همخوان /ʁ/ همواره در مرز بین دو هجا – 1) درجایگاه پایانة هجای اول 2) در جایگاه آغازة هجای دوم- همواره حذف می‌شود. البته لازم به ذکر است که این همخوان در آغازة واژه تظاهر ندارد و از پایانة واژه نیز حذف نمی‌شود. در مرز هجا یعنی در هر دو جایگاه محدودیت‌های‌ نشانداری MAX-ʁ≠ و *ʁ فعال‌اند و در رتبة بالاتری نسبت به محدودیت پایایی MAX-IO (segment) قرار دارند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می‌دهد که در هر دو مورد فوق، متعاقب فرایند حذف همخوان /ʁ/ ،کشش جبرانی، حذف، تغییر در ساختار هجا روی می‌دهد. همچنین نتایج نشان دادند محدودیت‌های معرفی شده با رتبه‌بندی ثابت به راحتی از عهده تبیین حذف این همخوان در این دو جایگاه و عدم حذف آن از جایگاه پایان واژه برمی‌آیند.

مشاهده مقاله

54. بررسی صوری دوگان‌ساخت‌ها درگویش لری دهلرانی

طاهره افشار؛ علی روحی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 12 اردیبهشت 1400

http://dx.doi.org/10.22099/jill.2021.38266.1214

چکیده

در این پژوهش، ساختار صوری دوگان‌ساخت‌‌ها در گویش لری دهلرانی با بهره گرفتن از تقسیم‌‌بندی شقاقی(1379) از فرایند تکرار، با رویکرد تصویرگونگی از بُعد صوری، مورد بررسی قرارگرفت. طبقه‌‌بندی صوری به تبعیت ... بیشتر در این پژوهش، ساختار صوری دوگان‌ساخت‌‌ها در گویش لری دهلرانی با بهره گرفتن از تقسیم‌‌بندی شقاقی(1379) از فرایند تکرار، با رویکرد تصویرگونگی از بُعد صوری، مورد بررسی قرارگرفت. طبقه‌‌بندی صوری به تبعیت از تقسیم بندی شقاقی از فرایند تکرار، به تفکیک شامل دوگان‌‌سازی کامل و دو‌‌گان‌‌سازی ناقص و انواع آنها یعنی دوگان‌‌سازی کامل محض و دوگان‌‌سازی کامل افزوده و دو‌‌گان‌‌سازی ناقص پیشوندی و دو‌‌گان‌‌سازی ناقص پسوندی می‌باشد. ابتدا دوگان‌‌ساخت‌‌های گویش لری دهلرانی که بالغ بر 523 مورد بودند، در جداولی مجزا آورده شده و فراوانی آن‌‌ها تعیین گردید. سپس اطلاعات جمع‌‌آوری‌‌شده، مورد تجزیه و تحلیل واقع گردیده تا بدین ترتیب، ساختار دوگان‌‌ساخت در گویش لری دهلرانی به‌‌عنوان یکی از گویش‌‌های جنوب غرب ایران ، مورد بررسی قرار گیرد. نتایج بررسی‌‌ها نشان داد که گویش لری دهلرانی، از انواع ساختارهای طبقه‌بندی شده در تقسیم‌‌بندی شقاقی(1379)، برای تولید واژگان دوگان‌‌ساخت‌‌ استفاده می‌کند، و دوگان‌‌ساخت‌‌ها در این گویش، ساخت‌‌هایی تصویرگونه‌‌اند اما میزان فراوانی آنها یکسان نمی‌‌باشند بدین ترتیب که «دوگان‌ساخت‌های ناقص پسوندی» با فراوانی 148 مورد برابر با تقریباً 28% و «دوگان‌ساخت‌های پیشوندی» با فراوانی 5 مورد برابر با تقریباً 1% کل دوگان‌ساخت‌ها در حوزه‌های تحلیل صوری به ترتیب دارای بیشترین و کمترین میزان کاربرد در گویش مذکور بودند.

مشاهده مقاله

55. بررسی کارکرد پسوندها در زبان ترکی‌آذری

ابراهیم رنجبر

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 12 اردیبهشت 1400

http://dx.doi.org/10.22099/jill.2021.37586.1205

چکیده

زبان ترکی از زبان‏های پیوندی است و در حال حاضر یکی از گویش‏های آن‌ در تبریز رایج است. موضوع این مقاله بررسی کارکرد پسوند در این گویش است و روش کارآن بر این اساس است که در توضیح کارکردهای صرفی و نحوی پسوندهای ... بیشتر

مشاهده مقاله

56. بازتعریف اصطلاحات گویش‌شناختی شولایی در چهارچوب نظریه مجموعه‌های فازی

سیف‌اله ملایی پاشایی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1400

http://dx.doi.org/10.22099/jill.2021.38504.1215

چکیده

ابهام یکی از ویژگی‌های ذاتی زبان‌های طبیعی است. بسیاری از مفاهیم و متغیّرهای زبان‌شناختی نیز مبیّن ارزش دقیقی نیستند و مبهم و غیرقطعی‌اند. وانگهی، به‌کارگیری اصطلاحات نادقیقی چون لهجه، گویش و گونه‌زبانی ... بیشتر ابهام یکی از ویژگی‌های ذاتی زبان‌های طبیعی است. بسیاری از مفاهیم و متغیّرهای زبان‌شناختی نیز مبیّن ارزش دقیقی نیستند و مبهم و غیرقطعی‌اند. وانگهی، به‌کارگیری اصطلاحات نادقیقی چون لهجه، گویش و گونه‌زبانی تصوّر محیطی قطعی از تقسیم‌بندی مناطق جغرافیایی به‌دست می‌دهد. این اصطلاحات با ابهامی از نوع فازی همراه هستند در حالی‌که تجربه زیسته ما را به سمت پیوستاری بدون مرزهای مشخّص سوق می‌دهد. لذا در این مقاله، برای رفع این ابهام داده‌های زبانی به عنوان شاهد تجربی در قالب مجموعه‌های فازی صورت‌بندی شد و آنگاه رابطه بین زبان‌گونه‌ها در الگوهای استدلال‌های تقریبی مقوله‌بندی گردید. صورت‌بندی فازی در مقاله حاضر نشان‌داد که چگونه یک زبان‌گونه می‌تواند بر پایه عضویّت درجه‌بندی‌شده تا درجاتی -و نه کاملاً- عضو زیرمجموعة زبان‌گونه‌های یک و یا چند زبان باشد. به عبارت دیگر، ارزش هر گزاره یا درجه عضویّت یک زبان‌گونه همانا عددی گویا بین 0 و 1 است؛ در نتیجة این کمّی‌سازی، رابطه بین زبان‌گونه‌های مختلف دقیق‌تر و بدون سوگیری بازنمایی می‌شود و دیگر نیازی به توسّل به معیارهای غیرزبان‌شناختی و نسبی چون وجهه اجتماعی، درک متقابل، و تقسیمات سیاسی و نیز پذیرش مرزبندی مطلق و جزمیّت متضمّن در اصطلاحات گویش‌شناسی سنّتی آنها نیست.

مشاهده مقاله

57. اصل توالی رسایی در زبان گیلکی شرق گیلان

شهین شیخ سنگ تجن؛ هما باقری پور

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 19 اردیبهشت 1400

http://dx.doi.org/10.22099/jill.2021.37476.1211

چکیده

زبان گیلکی یکی از زبانهای ایرانی ‌نو از شاخه زبان‌های شمال غربی است که در استان گیلان رواج دارد. در این پژوهش اصل توالی رسایی در زبان گیلکی شرق گیلان و چگونگی تبعیت واژگان زبان گیلکی از این اصل در هجای ... بیشتر زبان گیلکی یکی از زبانهای ایرانی ‌نو از شاخه زبان‌های شمال غربی است که در استان گیلان رواج دارد. در این پژوهش اصل توالی رسایی در زبان گیلکی شرق گیلان و چگونگی تبعیت واژگان زبان گیلکی از این اصل در هجای سنگین (CVCC) توصیف شده است. بر اساس این اصل، رسایی باید از مقدار کمینه شروع شده، در هسته هجا به اوج رسیده و سپس تا پایانه کاهش یابد. در میان آواها، واکه‌ها رساترین و همخوانهای انسدادی از کم‌رساترین آواها به شمار می‌روند. در تحقیق حاضر ابتدا 980 واژه با ساختار هجایی CVCCاز میان 23660 واژه شناسایی شد. سپس توالی خوشه‌های دوهمخوانی درجایگاه پایانی در واژه‌های تک‌هجایی و چند‌هجایی بدون درنظرگرفتن تقطیع هجایی، بر مبنای واکۀ مرکز در جداول جداگانه طبقه‌بندی شدند و در نهایت اصل توالی رسایی در هر خوشۀ همخوانی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داده است که اولاً ساخت هجای زبان گیلکی CV(C)(C) است. هجای کمینه CV و استفاده از یک یا دو همخوان در پایانۀ هجا اختیاری است. همچنین بررسی رسایی همخوانها در خوشه پایانی هجا نشان داد که اصل توالی رسایی در برخی از داده‌ها تأیید و در برخی دیگر نقض شده است، به‌ گونه‌ای که در بیشتر هجاهایی که خوشۀ دو همخوانی پایانه به همخوانهای روان [l,r]، همخوانهای خیشومی [n,m] و همخوانهای سایشی [s,z,f]ختم شده ‌است، اصل توالی رسایی نقض شده است.

مشاهده مقاله

مقالات آماده انتشار

شماره جاری

دوره 5 (1399)

دوره 4 (1398)

دوره 2 (1396)

دوره 1 (1395)

تعداد مقالات: 57

51. بررسی و مقایسة مفهوم‌پردازی‌های سر و دل در شاهنامه، خسرو و شیرین نظامی و غزلیات شمس از دیدگاه شناختی

چکیده

52. بررسی هم‌نامی و نقش‌های مختلف تکواژ وابستة "-æ" در کردی‌ ملکشاهی

چکیده

53. فرایند حذف همخوان /ʁ/ در زبان ترکی آذربایجانی بر پایه نظریة بهینگی

چکیده

54. بررسی صوری دوگان‌ساخت‌ها درگویش لری دهلرانی

چکیده

55. بررسی کارکرد پسوندها در زبان ترکی‌آذری

چکیده

56. بازتعریف اصطلاحات گویش‌شناختی شولایی در چهارچوب نظریه مجموعه‌های فازی

چکیده

57. اصل توالی رسایی در زبان گیلکی شرق گیلان

چکیده