عباسعلی آهنگر؛ سپهر صدیقی نژاد
چکیده
کُرْتَه از جمله گویشهایی است که گونههای آن در شهرستانهای رودبار جنوب و قلعهگنج در جنوب استان کرمان رواج دارد و از منظر جغرافیای کاربرد زبان، در مرزگاه برخورد گویش رودباری، وابسته به گروه گویشهای ...
بیشتر
کُرْتَه از جمله گویشهایی است که گونههای آن در شهرستانهای رودبار جنوب و قلعهگنج در جنوب استان کرمان رواج دارد و از منظر جغرافیای کاربرد زبان، در مرزگاه برخورد گویش رودباری، وابسته به گروه گویشهای بَشکَردی (=بَشاگَردی) و متعلق به خانواده زبانهای ایرانی جنوب غربی، با گویش بلوچی مکرانی از اعضای خانواده زبانهای ایرانی شمال غربی، واقع گردیده است. لذا به درستی میتوان پیشبینی نمود که گویش مزبور از منظر ویژگیهای زبانشناختی نقش حلقه اتصال این دو خانواده زبانی را ایفا می کند. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی همزمانی، میکوشد سازههای تصریفی موجود در ساختمان فعل واژگانی خودایستا در گونه کُرْتَه رایج در شهرستان قلعهگنج را توصیف زبانشناختی نماید. برای این منظور، یک پیکره زبانی از طریق ضبط گفتار آزاد و گفتوگوهای 7 گویشور زن و مرد میانسال به بالا و بیسواد بومی گردآوری و تحلیل شده است. نتایج پژوهش نشان میدهد در ساختمان افعال مزبور پانزده سازه تصریفی به کار میرود که زیر سه عنوان کلی جای میگیرند: 1- ستاک (گذشته و حال) فعل؛ 2- سازههای پیشفعلی: شامل پیشبست فعلی (Ɂ)a-، پیشوندهای نفی، نهی، وجه التزامی، وجه امری و واژهبستهای فاعلی پیشبستی؛ 3- سازههای پسْفعلی: شامل پسوندهای گذشتهساز، سببیساز، استمرارساز، نشانه صفت مفعولی، فعل ربطی اسنادی، شناسههای شخصی فاعلی، واژهبستهای عامل فاعلی و مفعولی. به علاوه، گویش کُرْتَه در نظام گذشته فعل از ساخت کُنایی دوگانه نیز بهره میگیرد.
